Informacje
Wymienione uwarunkowania spowodowały, iż np. dla znacznej części osób związanych z pracą na Uniwersytecie specjalność wyuczona stanowiła podstawę działalności dydaktycznej w pracy ze studentami, natomiast kierunki prac badawczych oscylowały wokół głównej problematyki uprawianej przez środowisko. W tych okolicznościach wileńskie środowisko historyczne ukierunkowało swój wysiłek badawczy na wszechstronnie ujmowane dzieje państwa, społeczeństwa, ustroju, prawa, kultury Wielkiego Księstwa Litewskiego, Rusi, Moskwy, Chanatu Krymskiego, a także unii polsko-litewskiej, historii Kościoła katolickiego i prawosławnego, historii i kultury Wilna, dziejów archiwów i bibliotek wileńskich. Można powiedzieć, że właściwością środowiska wileńskiego była daleko posunięta specjalizacja ograniczona do jednego, dość zresztą szerokiego obszaru geograficznego.
Wiązały się z nim prace zarówno badaczy wielkich epok historycznych: średniowiecza (K. Chodynicki, H. Łowmiański, T. Modelski, F. Koncczny, S. Zajączkowski), historii nowożytnej (S. Kościałkowski, J. Iwaszkiewicz, R. Mienicki, L. Zytkowicz, A. Deruga), jak też reprezentantów poszczególnych dziedzin nauk historycznych: historii państwa i prawa (J. Adamus, S. Ehrenkreutz, Iwo Jaworski, A. Parczewski, A. Wilkiewicz-Wawrzyńczyko-wa), historii społeczno-gospodarczej (H. Łowmiański, S. Wysłouch, M. Gutkowski, W. Staniewicz), dziejów Kościoła (Cz. Falkowski, W. Meysztowicz, L. Puciata, B. Wilanowski, B. Żongołłowicz), historii kultury (S. Cywiński, L. Janowski, J. Jodkowski, J. Oko, T. Turkowski, L. Uziębło).
Z problematyką litewską wiązały się też prace przedstawicieli nauk pomocnicznych historii, głownie numizmatyki (M. Brensz-tejn, S. Ehrenkreutz, J. Jodkowski) heraldyki (S. Burhardt), dyplomatyki, paleografii i sfragistyki (K. Chodynicki, T. Modelski, St. Zajączkowski), archiwistów (J. Adamus, M. Brensztajn, Wł. Gizbert-Studnicki) a także licznych w środowisku wileńskim historyków literatury polskiej ze Stanisławem Pigoniem na czele. Uzupełnia ten wykaz szerokie grono historyków sztuki Wilna i Wileńszczyzny (J. Hoppen, J. Jodkowski, J. Kłos, M. Mo-relowski, St. Lorentz).
Z omawianą tu problematyką wiążą się też najbardziej znaczące dokonania środowiska wileńskiego, takie np. jak: Kazimierza Chodynieckiego Kościół Prawosławny a Rzeczypospolita Polska 1370-1632; Janusza Iwaszkiewicza Litwa w 1812 r.; Feliksa Ko-necznego Litwa a Moskwa w latach 1449-1942; Henryka Łowmiańskiego Studia nad początkiem społeczeństwa i państwa litewskiego; prace Ryszarda Mienickiego i Stanisława Zajączkowskiego Studia nad dziejami Żmudzi w XIII w., Leoniada Zytkowicza Rządy Repnina na Litwie w latach 1794-1797, a także prace Stanisława Kośeiat-kowskiego dotyczące działalności gospodarczej Antoniego Tyzenhauza oraz liczne publikacje Stefana Ehrenkreutza z dziedziny historii prawa.
Reprezentanci środowiska wileńskiego byli oczywiście autorami publikacji sięgających poza wymieniony krąg problemowo-geograficzny. Ich badania wiązały się np. z dziejami Śląska (F. Koneczny, A. Parczewski), Słowian Łużyckich (A. Parczewski), historią prawa Europy Zachodniej (prace Iwo Jaworskiego dotyczące systemu prawnego Rewolucji Francuskiej) i prawa międzynarodowego (Wiktor Sukiennicki). Był to jednak nurt słabszy - ilościowo i jakościowo.
Wilno stanowiło dla mieszkających w nim historyków - nawet dla tych, którzy przebywali tu krótko - ważny, dla niektórych jedyny ośrodek wydawniczy. Realizacji inicjatyw wydawniczych historyków wileńskich sprzyjała szeroka działalność Towarzystwa Przyjaciół Nauk i innych instytucji naukowych, dotowanych z Funduszu Kultury Narodowej i Rady Ministrów.
Istotną rolę w tej dziedzinie odgrywały czasopisma: „Ateneum Wileńskie", Źródła Mocy", „Kwartalnik Teologiczny Wileński", „Studia Teologiczne", „Rocznik Instytutu Naukowo-Badawczego Europy Wschodniej", biuletyn tegoż Instytutu „Balticoslavica", czasopismo Zrzeszenia Kół Naukowych USB „Alma Mater Vilnensis" i inne. Informacje o prowadzonych badaniach naukowych w zakresie archeologii, historii, archiwistyki itp. podawała wileńska prasa codzienna: „Dziennik Wileński", „Kurier Wileński", „Słowo".
Ciekawe artykuły
Na obecnym etapie badań można w sposób pełniejszy ukazać jedynie kierunki zainteresowań badawczych środowiska wileńskiego. W tej chwili nie jest jeszcze możliwa analiza i ocena wartości prac naukowych wykonanych w Wilnie, a tym bardziej dokonywanie ich porównań z rezultatami badań historycznych uzyskiwanych w innych środowiskach.
Historycy przybywający do Wilna, a także ci, którzy z miastem i regionem związani byli od dłuższego czasu, reprezentowali wiele specjalności bezpośrednio lub pośrednio związanych z nauką historyczną. Prawidłowością wy stępującą w tej pierwszej grupie historyków jest kontynuowanie w okresie pobytu w Wilnie wcześniejszych zainteresowań, przy jednocześnie występującym, stale rosnącym zaangażowaniu w nową problematykę badawczą, związaną z szeroko pojętą historią Litwy, Wilna i Wileńszczyzny. Wpływ warunków środowiskowych byt tu bardzo silny. Zapotrzebowanie społeczne na problematykę związaną z dziejami Litwy i Wilna niejako wymuszało podejmowanie nowych zagadnień. Materiał źródłowy był na miejscu.
Druga grupa historyków wileńskich to ludzie stale związani z miastem i regionem, a także ci, którzy w Uniwersytecie im. Stefana Batorego ukończyli studia historyczne,...... Czytaj więcej >>